🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:26:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धुर् (पुंलिङ्ग)

क्विप् जूआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा——ध्वारः
द्वितीया——धुरः
तृतीया——धुर्भिः
चतुर्थी——धुर्भ्यः
पञ्चमी——धुर्भ्यः
षष्ठी——धुर्णाम्
सप्तमी——धुर्षु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: क्विप् जूआ

📚 अमरकोश में:
• रथ का धुरा/जुआ (२.८.५५) — पर्याय: यानमुख

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धुर् (स्त्रीलिङ्ग)

क्विप् जूआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमा——धस्रः
द्वितीया——धस्रः
तृतीया——धसृभिः
चतुर्थी——धसृभ्यः
पञ्चमी——धसृभ्यः
षष्ठी——धसृणाम्
सप्तमी——धसृषु

ⓘ सर्वनाम/संख्या शब्दों का सम्बोधन नहीं होता।

अर्थ: क्विप् जूआ
English: (m. only, MBh. xiii, 2876; nom. and stem before a cons. धूर्; fr. √ धृ) a yoke; (fig.) burden, load, RV. (v, 4

📚 अमरकोश में:
• रथ का धुरा/जुआ (२.८.५५) — पर्याय: यानमुख

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें