🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:50:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूमकेतु (पुंलिङ्ग)

आग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूमकेतुःधूमकेतूधूमकेतवः
द्वितीयाधूमकेतुम्धूमकेतूधूमकेतून्
तृतीयाधूमकेतुनाधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभिः
चतुर्थीधूमकेतवेधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभ्यः
पञ्चमीधूमकेतोःधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभ्यः
षष्ठीधूमकेतोःधूमकेत्वोःधूमकेतूनाम्
सप्तमीधूमकेतौधूमकेत्वोःधूमकेतुषु
सम्बोधनहे धूमकेतोहे धूमकेतूहे धूमकेतवः

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धूमकेतु (नपुंसकलिङ्ग)

आग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूमकेतुधूमकेतुनीधूमकेतूनि
द्वितीयाधूमकेतुधूमकेतुनीधूमकेतूनि
तृतीयाधूमकेतुनाधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभिः
चतुर्थीधूमकेतुनेधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभ्यः
पञ्चमीधूमकेतुनःधूमकेतुभ्याम्धूमकेतुभ्यः
षष्ठीधूमकेतुनःधूमकेतुनोःधूमकेतूनाम्
सप्तमीधूमकेतुनिधूमकेतुनोःधूमकेतुषु
सम्बोधनहे धूमकेतु / हे धूमकेतोहे धूमकेतुनीहे धूमकेतूनि

अर्थ: आग
संस्कृत: पर्याय: अग्नि, वैश्वानर, वह्नि, वीतिहोत्र, धन्ञ्जय
English: (°म॑-) having sm° as banner or sign (Agni, RV.; the sun, MBh.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬