🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:15:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूम्याट (पुंलिङ्ग)

धूम्या (धूएँ का बादल, प्रगाढ़ धुआँ) + अट (घूमने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूम्याटःधूम्याटौधूम्याटाः
द्वितीयाधूम्याटम्धूम्याटौधूम्याटान्
तृतीयाधूम्याटेनधूम्याटाभ्याम्धूम्याटैः
चतुर्थीधूम्याटायधूम्याटाभ्याम्धूम्याटेभ्यः
पञ्चमीधूम्याटात् / धूम्याटाद्धूम्याटाभ्याम्धूम्याटेभ्यः
षष्ठीधूम्याटस्यधूम्याटयोःधूम्याटानाम्
सप्तमीधूम्याटेधूम्याटयोःधूम्याटेषु
सम्बोधनहे धूम्याटहे धूम्याटौहे धूम्याटाः

अर्थ: धूम्या (धूएँ का बादल, प्रगाढ़ धुआँ) + अट (घूमने वाला)
संस्कृत: पर्याय: कलिङ्ग, भृङ्ग
English: the fork-tailed shrike, L. (cf. °म्राट).

📚 अमरकोश में:
• भुजंगा (२.५.१८) — पर्याय: कलिंग, भृंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें