🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:29:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूम्र (पुंलिङ्ग)

धुमैला, धुएँ वाला, भूरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूम्रःधूम्रौधूम्राः
द्वितीयाधूम्रम्धूम्रौधूम्रान्
तृतीयाधूम्रेणधूम्राभ्याम्धूम्रैः
चतुर्थीधूम्रायधूम्राभ्याम्धूम्रेभ्यः
पञ्चमीधूम्रात् / धूम्राद्धूम्राभ्याम्धूम्रेभ्यः
षष्ठीधूम्रस्यधूम्रयोःधूम्राणाम्
सप्तमीधूम्रेधूम्रयोःधूम्रेषु
सम्बोधनहे धूम्रहे धूम्रौहे धूम्राः

अर्थ: धुमैला, धुएँ वाला, भूरा
संस्कृत: पर्याय: धूमल, कृष्णलोहित

📚 अमरकोश में:
• काला-लाल मिश्रित (१.५.१७) — पर्याय: धूमल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धूम्र (नपुंसकलिङ्ग)

धुमैला, धुएँ वाला, भूरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूम्रम्धूम्रेधूम्राणि
द्वितीयाधूम्रम्धूम्रेधूम्राणि
तृतीयाधूम्रेणधूम्राभ्याम्धूम्रैः
चतुर्थीधूम्रायधूम्राभ्याम्धूम्रेभ्यः
पञ्चमीधूम्रात् / धूम्राद्धूम्राभ्याम्धूम्रेभ्यः
षष्ठीधूम्रस्यधूम्रयोःधूम्राणाम्
सप्तमीधूम्रेधूम्रयोःधूम्रेषु
सम्बोधनहे धूम्रहे धूम्रेहे धूम्राणि

अर्थ: धुमैला, धुएँ वाला, भूरा
संस्कृत: पर्याय: धूमल, कृष्णलोहित

📚 अमरकोश में:
• काला-लाल मिश्रित (१.५.१७) — पर्याय: धूमल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें