🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:56:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूम्रधी (पुंलिङ्ग)

धूम्र (धुमैला, धुएँ वाला) + धी (विचार, कल्पना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूम्रधीःधूम्रध्यौधूम्रध्यः
द्वितीयाधूम्रध्यम्धूम्रध्यौधूम्रध्यः
तृतीयाधूम्रध्याधूम्रधीभ्याम्धूम्रधीभिः
चतुर्थीधूम्रध्येधूम्रधीभ्याम्धूम्रधीभ्यः
पञ्चमीधूम्रध्यःधूम्रधीभ्याम्धूम्रधीभ्यः
षष्ठीधूम्रध्यःधूम्रध्योःधूम्रध्याम्
सप्तमीधूम्रध्यिधूम्रध्योःधूम्रधीषु
सम्बोधनहे धूम्रधीःहे धूम्रध्यौहे धूम्रध्यः

अर्थ: धूम्र (धुमैला, धुएँ वाला) + धी (विचार, कल्पना)
English: of dimmed or troubled intellect, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धूम्रधी (नपुंसकलिङ्ग)

धूम्र (धुमैला, धुएँ वाला) + धी (विचार, कल्पना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूम्रधिधूम्रधिनीधूम्रधीनि
द्वितीयाधूम्रधिधूम्रधिनीधूम्रधीनि
तृतीयाधूम्रधिना / धूम्रध्याधूम्रधिभ्याम्धूम्रधिभिः
चतुर्थीधूम्रधिने / धूम्रध्येधूम्रधिभ्याम्धूम्रधिभ्यः
पञ्चमीधूम्रधिनः / धूम्रध्यःधूम्रधिभ्याम्धूम्रधिभ्यः
षष्ठीधूम्रधिनः / धूम्रध्यःधूम्रधिनोः / धूम्रध्योःधूम्रधीनाम् / धूम्रध्याम्
सप्तमीधूम्रधिनि / धूम्रध्यिधूम्रधिनोः / धूम्रध्योःधूम्रधिषु
सम्बोधनहे धूम्रधि / हे धूम्रधेहे धूम्रधिनीहे धूम्रधीनि

अर्थ: धूम्र (धुमैला, धुएँ वाला) + धी (विचार, कल्पना)
English: of dimmed or troubled intellect, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬