🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:05:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूर्जटि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूर्जटिःधूर्जटीधूर्जटयः
द्वितीयाधूर्जटिम्धूर्जटीधूर्जटीन्
तृतीयाधूर्जटिनाधूर्जटिभ्याम्धूर्जटिभिः
चतुर्थीधूर्जटयेधूर्जटिभ्याम्धूर्जटिभ्यः
पञ्चमीधूर्जटेःधूर्जटिभ्याम्धूर्जटिभ्यः
षष्ठीधूर्जटेःधूर्जट्योःधूर्जटीनाम्
सप्तमीधूर्जटौधूर्जट्योःधूर्जटिषु
सम्बोधनहे धूर्जटेहे धूर्जटीहे धूर्जटयः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्
English: ‘having matted locks like a burden’, N. of Rudra-Śiva, MBh.; Kathās.; Hit. &c. (°टिन्, MBh. xiii, 7510)

📚 अमरकोश में:
• शिव के और नाम (१.१.३९) — पर्याय: वामदेव, महादेव, विरूपाक्ष, त्रिलोचन, कृशानुरेता, सर्वज्ञ, नीललोहित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें