🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:04:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धूर्ता (स्त्रीलिङ्ग)

चालाक, शठ, बदमाश, मक्कार, जालसाज

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधूर्ताधूर्तेधूर्ताः
द्वितीयाधूर्ताम्धूर्तेधूर्ताः
तृतीयाधूर्तयाधूर्ताभ्याम्धूर्ताभिः
चतुर्थीधूर्तायैधूर्ताभ्याम्धूर्ताभ्यः
पञ्चमीधूर्तायाःधूर्ताभ्याम्धूर्ताभ्यः
षष्ठीधूर्तायाःधूर्तयोःधूर्तानाम्
सप्तमीधूर्तायाम्धूर्तयोःधूर्तासु
सम्बोधनहे धूर्तेहे धूर्तेहे धूर्ताः

अर्थ: चालाक, शठ, बदमाश, मक्कार, जालसाज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें