🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:40:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धृतचाप (पुंलिङ्ग)

धृत (थामा गया, ले जाया गया) + चाप (अण् धनुष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधृतचापःधृतचापौधृतचापाः
द्वितीयाधृतचापम्धृतचापौधृतचापान्
तृतीयाधृतचापेनधृतचापाभ्याम्धृतचापैः
चतुर्थीधृतचापायधृतचापाभ्याम्धृतचापेभ्यः
पञ्चमीधृतचापात् / धृतचापाद्धृतचापाभ्याम्धृतचापेभ्यः
षष्ठीधृतचापस्यधृतचापयोःधृतचापानाम्
सप्तमीधृतचापेधृतचापयोःधृतचापेषु
सम्बोधनहे धृतचापहे धृतचापौहे धृतचापाः

अर्थ: धृत (थामा गया, ले जाया गया) + चाप (अण् धनुष)
English: armed with a bow, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धृतचाप (नपुंसकलिङ्ग)

धृत (थामा गया, ले जाया गया) + चाप (अण् धनुष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधृतचापम्धृतचापेधृतचापानि
द्वितीयाधृतचापम्धृतचापेधृतचापानि
तृतीयाधृतचापेनधृतचापाभ्याम्धृतचापैः
चतुर्थीधृतचापायधृतचापाभ्याम्धृतचापेभ्यः
पञ्चमीधृतचापात् / धृतचापाद्धृतचापाभ्याम्धृतचापेभ्यः
षष्ठीधृतचापस्यधृतचापयोःधृतचापानाम्
सप्तमीधृतचापेधृतचापयोःधृतचापेषु
सम्बोधनहे धृतचापहे धृतचापेहे धृतचापानि

अर्थ: धृत (थामा गया, ले जाया गया) + चाप (अण् धनुष)
English: armed with a bow, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें