🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:39:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धृतव्रत (पुंलिङ्ग)

धृत (थामा गया, ले जाया गया) + व्रत (प्रतिज्ञात का पालन, प्रतिज्ञा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधृतव्रतःधृतव्रतौधृतव्रताः
द्वितीयाधृतव्रतम्धृतव्रतौधृतव्रतान्
तृतीयाधृतव्रतेनधृतव्रताभ्याम्धृतव्रतैः
चतुर्थीधृतव्रतायधृतव्रताभ्याम्धृतव्रतेभ्यः
पञ्चमीधृतव्रतात् / धृतव्रताद्धृतव्रताभ्याम्धृतव्रतेभ्यः
षष्ठीधृतव्रतस्यधृतव्रतयोःधृतव्रतानाम्
सप्तमीधृतव्रतेधृतव्रतयोःधृतव्रतेषु
सम्बोधनहे धृतव्रतहे धृतव्रतौहे धृतव्रताः

अर्थ: धृत (थामा गया, ले जाया गया) + व्रत (प्रतिज्ञात का पालन, प्रतिज्ञा)
English: (°त॑-) of fixed law or order (Agni, Indra, Savitṛ, the Ādityas, &c.), RV.; ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धृतव्रत (नपुंसकलिङ्ग)

धृत (थामा गया, ले जाया गया) + व्रत (प्रतिज्ञात का पालन, प्रतिज्ञा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधृतव्रतम्धृतव्रतेधृतव्रतानि
द्वितीयाधृतव्रतम्धृतव्रतेधृतव्रतानि
तृतीयाधृतव्रतेनधृतव्रताभ्याम्धृतव्रतैः
चतुर्थीधृतव्रतायधृतव्रताभ्याम्धृतव्रतेभ्यः
पञ्चमीधृतव्रतात् / धृतव्रताद्धृतव्रताभ्याम्धृतव्रतेभ्यः
षष्ठीधृतव्रतस्यधृतव्रतयोःधृतव्रतानाम्
सप्तमीधृतव्रतेधृतव्रतयोःधृतव्रतेषु
सम्बोधनहे धृतव्रतहे धृतव्रतेहे धृतव्रतानि

अर्थ: धृत (थामा गया, ले जाया गया) + व्रत (प्रतिज्ञात का पालन, प्रतिज्ञा)
English: (°त॑-) of fixed law or order (Agni, Indra, Savitṛ, the Ādityas, &c.), RV.; ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬