🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:16:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धृतश्री (स्त्रीलिङ्ग)

धृत (थामा गया, ले जाया गया) + श्री (धन, दौलत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधृतश्रीःधृतश्रियौधृतश्रियः
द्वितीयाधृतश्रियम्धृतश्रियौधृतश्रियः
तृतीयाधृतश्रियाधृतश्रीभ्याम्धृतश्रीभिः
चतुर्थीधृतश्रिये / धृतश्रियैधृतश्रीभ्याम्धृतश्रीभ्यः
पञ्चमीधृतश्रियः / धृतश्रियाःधृतश्रीभ्याम्धृतश्रीभ्यः
षष्ठीधृतश्रियः / धृतश्रियाःधृतश्रियोःधृतश्रीणाम् / धृतश्रियाम्
सप्तमीधृतश्रियाम् / धृतश्रियिधृतश्रियोःधृतश्रीषु
सम्बोधनहे धृतश्रीःहे धृतश्रियौहे धृतश्रियः

अर्थ: धृत (थामा गया, ले जाया गया) + श्री (धन, दौलत)
English: a kind of metre, Col.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬