🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:04:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धैर्यधर (पुंलिङ्ग)

धैर्य (दृढ़ता, टिकाऊपन) + धर (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधैर्यधरःधैर्यधरौधैर्यधराः
द्वितीयाधैर्यधरम्धैर्यधरौधैर्यधरान्
तृतीयाधैर्यधरेणधैर्यधराभ्याम्धैर्यधरैः
चतुर्थीधैर्यधरायधैर्यधराभ्याम्धैर्यधरेभ्यः
पञ्चमीधैर्यधरात् / धैर्यधराद्धैर्यधराभ्याम्धैर्यधरेभ्यः
षष्ठीधैर्यधरस्यधैर्यधरयोःधैर्यधराणाम्
सप्तमीधैर्यधरेधैर्यधरयोःधैर्यधरेषु
सम्बोधनहे धैर्यधरहे धैर्यधरौहे धैर्यधराः

अर्थ: धैर्य (दृढ़ता, टिकाऊपन) + धर (पहाड़)
English: possessed of firmness or constancy, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धैर्यधर (नपुंसकलिङ्ग)

धैर्य (दृढ़ता, टिकाऊपन) + धर (विष, जहर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधैर्यधरम्धैर्यधरेधैर्यधराणि
द्वितीयाधैर्यधरम्धैर्यधरेधैर्यधराणि
तृतीयाधैर्यधरेणधैर्यधराभ्याम्धैर्यधरैः
चतुर्थीधैर्यधरायधैर्यधराभ्याम्धैर्यधरेभ्यः
पञ्चमीधैर्यधरात् / धैर्यधराद्धैर्यधराभ्याम्धैर्यधरेभ्यः
षष्ठीधैर्यधरस्यधैर्यधरयोःधैर्यधराणाम्
सप्तमीधैर्यधरेधैर्यधरयोःधैर्यधरेषु
सम्बोधनहे धैर्यधरहे धैर्यधरेहे धैर्यधराणि

अर्थ: धैर्य (दृढ़ता, टिकाऊपन) + धर (विष, जहर)
English: possessed of firmness or constancy, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें