🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:01:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धैवत (पुंलिङ्ग)

अण् पृषो. मस्य वत्वम् भारतीय सरगम स्वरग्राम के सात स्वरों में छठा स्वर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधैवतःधैवतौधैवताः
द्वितीयाधैवतम्धैवतौधैवतान्
तृतीयाधैवतेनधैवताभ्याम्धैवतैः
चतुर्थीधैवतायधैवताभ्याम्धैवतेभ्यः
पञ्चमीधैवतात् / धैवताद्धैवताभ्याम्धैवतेभ्यः
षष्ठीधैवतस्यधैवतयोःधैवतानाम्
सप्तमीधैवतेधैवतयोःधैवतेषु
सम्बोधनहे धैवतहे धैवतौहे धैवताः

अर्थ: अण् पृषो. मस्य वत्वम् भारतीय सरगम स्वरग्राम के सात स्वरों में छठा स्वर

📚 अमरकोश में:
• निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत और पंचम (१.७.१) — पर्याय: निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, पंचम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धैवत (नपुंसकलिङ्ग)

अण् पृषो. मस्य वत्वम् भारतीय सरगम स्वरग्राम के सात स्वरों में छठा स्वर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधैवतम्धैवतेधैवतानि
द्वितीयाधैवतम्धैवतेधैवतानि
तृतीयाधैवतेनधैवताभ्याम्धैवतैः
चतुर्थीधैवतायधैवताभ्याम्धैवतेभ्यः
पञ्चमीधैवतात् / धैवताद्धैवताभ्याम्धैवतेभ्यः
षष्ठीधैवतस्यधैवतयोःधैवतानाम्
सप्तमीधैवतेधैवतयोःधैवतेषु
सम्बोधनहे धैवतहे धैवतेहे धैवतानि

अर्थ: अण् पृषो. मस्य वत्वम् भारतीय सरगम स्वरग्राम के सात स्वरों में छठा स्वर
English: the sixth note of the gamut, MBh. xii, 6859.

📚 अमरकोश में:
• निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत और पंचम (१.७.१) — पर्याय: निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, पंचम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें