🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:41:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धौतमूल (पुंलिङ्ग)

धौत (धोया हुआ, बहाया गया) + मूल (आधार, नींव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधौतमूलःधौतमूलौधौतमूलाः
द्वितीयाधौतमूलम्धौतमूलौधौतमूलान्
तृतीयाधौतमूलेनधौतमूलाभ्याम्धौतमूलैः
चतुर्थीधौतमूलायधौतमूलाभ्याम्धौतमूलेभ्यः
पञ्चमीधौतमूलात् / धौतमूलाद्धौतमूलाभ्याम्धौतमूलेभ्यः
षष्ठीधौतमूलस्यधौतमूलयोःधौतमूलानाम्
सप्तमीधौतमूलेधौतमूलयोःधौतमूलेषु
सम्बोधनहे धौतमूलहे धौतमूलौहे धौतमूलाः

अर्थ: धौत (धोया हुआ, बहाया गया) + मूल (आधार, नींव)
English: (a tree) having its roots washed by (instr.), Śak. (Pi.) i, 14.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धौतमूल (नपुंसकलिङ्ग)

धौत (धोया हुआ, बहाया गया) + मूल (जड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधौतमूलम्धौतमूलेधौतमूलानि
द्वितीयाधौतमूलम्धौतमूलेधौतमूलानि
तृतीयाधौतमूलेनधौतमूलाभ्याम्धौतमूलैः
चतुर्थीधौतमूलायधौतमूलाभ्याम्धौतमूलेभ्यः
पञ्चमीधौतमूलात् / धौतमूलाद्धौतमूलाभ्याम्धौतमूलेभ्यः
षष्ठीधौतमूलस्यधौतमूलयोःधौतमूलानाम्
सप्तमीधौतमूलेधौतमूलयोःधौतमूलेषु
सम्बोधनहे धौतमूलहे धौतमूलेहे धौतमूलानि

अर्थ: धौत (धोया हुआ, बहाया गया) + मूल (जड़)
English: (a tree) having its roots washed by (instr.), Śak. (Pi.) i, 14.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें