🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:43:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

धौर्तिक (नपुंसकलिङ्ग)

जालसाजी, बेईमानी, बदमाशी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधौर्तिकम्धौर्तिकेधौर्तिकानि
द्वितीयाधौर्तिकम्धौर्तिकेधौर्तिकानि
तृतीयाधौर्तिकेनधौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकैः
चतुर्थीधौर्तिकायधौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकेभ्यः
पञ्चमीधौर्तिकात् / धौर्तिकाद्धौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकेभ्यः
षष्ठीधौर्तिकस्यधौर्तिकयोःधौर्तिकानाम्
सप्तमीधौर्तिकेधौर्तिकयोःधौर्तिकेषु
सम्बोधनहे धौर्तिकहे धौर्तिकेहे धौर्तिकानि

अर्थ: जालसाजी, बेईमानी, बदमाशी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

धौर्तिक (पुंलिङ्ग)

जालसाजी, बेईमानी, बदमाशी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधौर्तिकःधौर्तिकौधौर्तिकाः
द्वितीयाधौर्तिकम्धौर्तिकौधौर्तिकान्
तृतीयाधौर्तिकेनधौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकैः
चतुर्थीधौर्तिकायधौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकेभ्यः
पञ्चमीधौर्तिकात् / धौर्तिकाद्धौर्तिकाभ्याम्धौर्तिकेभ्यः
षष्ठीधौर्तिकस्यधौर्तिकयोःधौर्तिकानाम्
सप्तमीधौर्तिकेधौर्तिकयोःधौर्तिकेषु
सम्बोधनहे धौर्तिकहे धौर्तिकौहे धौर्तिकाः

अर्थ: जालसाजी, बेईमानी, बदमाशी
English: belonging to a cheat, knavish, fraudulent, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬