🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:42:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्यातव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यातव्यःध्यातव्यौध्यातव्याः
द्वितीयाध्यातव्यम्ध्यातव्यौध्यातव्यान्
तृतीयाध्यातव्येनध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्यैः
चतुर्थीध्यातव्यायध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्येभ्यः
पञ्चमीध्यातव्यात् / ध्यातव्याद्ध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्येभ्यः
षष्ठीध्यातव्यस्यध्यातव्ययोःध्यातव्यानाम्
सप्तमीध्यातव्येध्यातव्ययोःध्यातव्येषु
सम्बोधनहे ध्यातव्यहे ध्यातव्यौहे ध्यातव्याः

अर्थ: —
English: to be thought of or reflected upon, Vop.; Kull.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्यातव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यातव्यम्ध्यातव्येध्यातव्यानि
द्वितीयाध्यातव्यम्ध्यातव्येध्यातव्यानि
तृतीयाध्यातव्येनध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्यैः
चतुर्थीध्यातव्यायध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्येभ्यः
पञ्चमीध्यातव्यात् / ध्यातव्याद्ध्यातव्याभ्याम्ध्यातव्येभ्यः
षष्ठीध्यातव्यस्यध्यातव्ययोःध्यातव्यानाम्
सप्तमीध्यातव्येध्यातव्ययोःध्यातव्येषु
सम्बोधनहे ध्यातव्यहे ध्यातव्येहे ध्यातव्यानि

अर्थ: —
English: to be thought of or reflected upon, Vop.; Kull.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬