🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:51:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्यातृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्याताध्यातारौध्यातारः
द्वितीयाध्यातारम्ध्यातारौध्यातॄन्
तृतीयाध्यात्राध्यातृभ्याम्ध्यातृभिः
चतुर्थीध्यात्रेध्यातृभ्याम्ध्यातृभ्यः
पञ्चमीध्यातुःध्यातृभ्याम्ध्यातृभ्यः
षष्ठीध्यातुःध्यात्रोःध्यातॄणाम्
सप्तमीध्यातरिध्यात्रोःध्यातृषु
सम्बोधनहे ध्यातःहे ध्यातारौहे ध्यातारः

अर्थ: —
English: one who reflects upon, a thinker, Hariv.; Kum.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्यातृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यातृध्यातृणीध्यातॄणि
द्वितीयाध्यातृध्यातृणीध्यातॄणि
तृतीयाध्यातृणा / ध्यात्राध्यातृभ्याम्ध्यातृभिः
चतुर्थीध्यातृणे / ध्यात्रेध्यातृभ्याम्ध्यातृभ्यः
पञ्चमीध्यातृणः / ध्यातुःध्यातृभ्याम्ध्यातृभ्यः
षष्ठीध्यातृणः / ध्यातुःध्यातृणोः / ध्यात्रोःध्यातॄणाम्
सप्तमीध्यातृणि / ध्यातरिध्यातृणोः / ध्यात्रोःध्यातृषु
सम्बोधनहे ध्यातृ / हे ध्यातःहे ध्यातृणीहे ध्यातॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें