🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:32:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्यान (नपुंसकलिङ्ग)

मनन, विमर्श, विचार, चिन्तन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यानम्ध्यानेध्यानानि
द्वितीयाध्यानम्ध्यानेध्यानानि
तृतीयाध्यानेनध्यानाभ्याम्ध्यानैः
चतुर्थीध्यानायध्यानाभ्याम्ध्यानेभ्यः
पञ्चमीध्यानात् / ध्यानाद्ध्यानाभ्याम्ध्यानेभ्यः
षष्ठीध्यानस्यध्यानयोःध्यानानाम्
सप्तमीध्यानेध्यानयोःध्यानेषु
सम्बोधनहे ध्यानहे ध्यानेहे ध्यानानि

अर्थ: मनन, विमर्श, विचार, चिन्तन

📚 अमरकोश में:
• योग (३.३.२८) — पर्याय: कवच, उपाय, मेल, युक्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें