🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:01:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्यानयोग (पुंलिङ्ग)

ध्यान (मनन, विमर्श) + योग (युज् भावादौ घञ्, कुत्वम्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्यानयोगःध्यानयोगौध्यानयोगाः
द्वितीयाध्यानयोगम्ध्यानयोगौध्यानयोगान्
तृतीयाध्यानयोगेनध्यानयोगाभ्याम्ध्यानयोगैः
चतुर्थीध्यानयोगायध्यानयोगाभ्याम्ध्यानयोगेभ्यः
पञ्चमीध्यानयोगात् / ध्यानयोगाद्ध्यानयोगाभ्याम्ध्यानयोगेभ्यः
षष्ठीध्यानयोगस्यध्यानयोगयोःध्यानयोगानाम्
सप्तमीध्यानयोगेध्यानयोगयोःध्यानयोगेषु
सम्बोधनहे ध्यानयोगहे ध्यानयोगौहे ध्यानयोगाः

अर्थ: ध्यान (मनन, विमर्श) + योग (युज् भावादौ घञ्, कुत्वम्)
English: profound m° (or ‘m° and abstraction’), ŚvetUp.; Mn.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬