🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:28:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्वज (पुंलिङ्ग)

ध्वज, झण्डा, पताका, वैजयन्ती

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वजःध्वजौध्वजाः
द्वितीयाध्वजम्ध्वजौध्वजान्
तृतीयाध्वजेनध्वजाभ्याम्ध्वजैः
चतुर्थीध्वजायध्वजाभ्याम्ध्वजेभ्यः
पञ्चमीध्वजात् / ध्वजाद्ध्वजाभ्याम्ध्वजेभ्यः
षष्ठीध्वजस्यध्वजयोःध्वजानाम्
सप्तमीध्वजेध्वजयोःध्वजेषु
सम्बोधनहे ध्वजहे ध्वजौहे ध्वजाः

अर्थ: ध्वज, झण्डा, पताका, वैजयन्ती
संस्कृत: पर्याय: पताका, वैजयन्ती, केतन, केतु, ललाम

📚 अमरकोश में:
• झण्डा (२.८.९९) — पर्याय: पताका, वैजयन्ती, केतन
• केतन (३.३.१२१) — पर्याय: कार्य, निमन्त्रण
• ललाम (३.३.१५२) — पर्याय: पूँछ, तिलक, घोड़े, श्रेष्ठता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें