🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:32:56 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्वजवत् (पुंलिङ्ग)

मस्य वः झंडों से सजा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वजवान्ध्वजवन्तौध्वजवन्तः
द्वितीयाध्वजवन्तम्ध्वजवन्तौध्वजवतः
तृतीयाध्वजवताध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भिः
चतुर्थीध्वजवतेध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
पञ्चमीध्वजवतःध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
षष्ठीध्वजवतःध्वजवतोःध्वजवताम्
सप्तमीध्वजवतिध्वजवतोःध्वजवत्सु
सम्बोधनहे ध्वजवन्हे ध्वजवन्तौहे ध्वजवन्तः

अर्थ: मस्य वः झंडों से सजा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्वजवत् (स्त्रीलिङ्ग)

मस्य वः झंडों से सजा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वजवत् / ध्वजवद्ध्वजवतौध्वजवतः
द्वितीयाध्वजवतम्ध्वजवतौध्वजवतः
तृतीयाध्वजवताध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भिः
चतुर्थीध्वजवतेध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
पञ्चमीध्वजवतःध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
षष्ठीध्वजवतःध्वजवतोःध्वजवताम्
सप्तमीध्वजवतिध्वजवतोःध्वजवत्सु
सम्बोधनहे ध्वजवत् / हे ध्वजवद्हे ध्वजवतौहे ध्वजवतः

अर्थ: मस्य वः झंडों से सजा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्वजवत् (नपुंसकलिङ्ग)

मस्य वः झंडों से सजा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वजवत् / ध्वजवद्ध्वजवतीध्वजवन्ति
द्वितीयाध्वजवत् / ध्वजवद्ध्वजवतीध्वजवन्ति
तृतीयाध्वजवताध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भिः
चतुर्थीध्वजवतेध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
पञ्चमीध्वजवतःध्वजवद्भ्याम्ध्वजवद्भ्यः
षष्ठीध्वजवतःध्वजवतोःध्वजवताम्
सप्तमीध्वजवतिध्वजवतोःध्वजवत्सु
सम्बोधनहे ध्वजवत् / हे ध्वजवद्हे ध्वजवतीहे ध्वजवन्ति

अर्थ: मस्य वः झंडों से सजा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬