🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:50:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्वजिनी (स्त्रीलिङ्ग)

सेना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वजिनीध्वजिन्यौध्वजिन्यः
द्वितीयाध्वजिनीम्ध्वजिन्यौध्वजिनीः
तृतीयाध्वजिन्याध्वजिनीभ्याम्ध्वजिनीभिः
चतुर्थीध्वजिन्यैध्वजिनीभ्याम्ध्वजिनीभ्यः
पञ्चमीध्वजिन्याःध्वजिनीभ्याम्ध्वजिनीभ्यः
षष्ठीध्वजिन्याःध्वजिन्योःध्वजिनीनाम्
सप्तमीध्वजिन्याम्ध्वजिन्योःध्वजिनीषु
सम्बोधनहे ध्वजिनिहे ध्वजिन्यौहे ध्वजिन्यः

अर्थ: सेना
संस्कृत: पर्याय: बल, वाहिनी, सेना, पृतना, अनीकिनी

📚 अमरकोश में:
• सेना के नाम (२.८.७८) — पर्याय: वाहिनी, सेना, पृतना, अनीकिनी, चमू, वरूथिनी, बल, सैन्य, चक्र, अनीक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬