🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:29:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्वनि (पुंलिङ्ग)

शब्द, प्रतिध्वनि, कोलाहल या शोर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वनिःध्वनीध्वनयः
द्वितीयाध्वनिम्ध्वनीध्वनीन्
तृतीयाध्वनिनाध्वनिभ्याम्ध्वनिभिः
चतुर्थीध्वनयेध्वनिभ्याम्ध्वनिभ्यः
पञ्चमीध्वनेःध्वनिभ्याम्ध्वनिभ्यः
षष्ठीध्वनेःध्वन्योःध्वनीनाम्
सप्तमीध्वनौध्वन्योःध्वनिषु
सम्बोधनहे ध्वनेहे ध्वनीहे ध्वनयः

अर्थ: शब्द, प्रतिध्वनि, कोलाहल या शोर
संस्कृत: पर्याय: शब्द, निनाद, निनद, ध्वान, रव

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि के नाम (१.६.२४) — पर्याय: निनाद, निनद, ध्वान, रव, स्वन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें