🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ध्वस्त (पुंलिङ्ग)

धू (हिलना, कांपना) + अस्त (क्त सूर्य का डूबना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वस्तःध्वस्तौध्वस्ताः
द्वितीयाध्वस्तम्ध्वस्तौध्वस्तान्
तृतीयाध्वस्तेनध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तैः
चतुर्थीध्वस्तायध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तेभ्यः
पञ्चमीध्वस्तात् / ध्वस्ताद्ध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तेभ्यः
षष्ठीध्वस्तस्यध्वस्तयोःध्वस्तानाम्
सप्तमीध्वस्तेध्वस्तयोःध्वस्तेषु
सम्बोधनहे ध्वस्तहे ध्वस्तौहे ध्वस्ताः

अर्थ: धू (हिलना, कांपना) + अस्त (क्त सूर्य का डूबना)
संस्कृत: पर्याय: स्रस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत
English: fallen, destroyed, perished, lost, Br. &c. &c.

📚 अमरकोश में:
• गिरा हुआ (३.१.१०३) — पर्याय: स्रस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत, गलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ध्वस्त (नपुंसकलिङ्ग)

धू (हिलना, कांपना) + अस्त (रुकना, नष्ट होना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाध्वस्तम्ध्वस्तेध्वस्तानि
द्वितीयाध्वस्तम्ध्वस्तेध्वस्तानि
तृतीयाध्वस्तेनध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तैः
चतुर्थीध्वस्तायध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तेभ्यः
पञ्चमीध्वस्तात् / ध्वस्ताद्ध्वस्ताभ्याम्ध्वस्तेभ्यः
षष्ठीध्वस्तस्यध्वस्तयोःध्वस्तानाम्
सप्तमीध्वस्तेध्वस्तयोःध्वस्तेषु
सम्बोधनहे ध्वस्तहे ध्वस्तेहे ध्वस्तानि

अर्थ: धू (हिलना, कांपना) + अस्त (रुकना, नष्ट होना)
संस्कृत: पर्याय: स्रस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत
English: fallen, destroyed, perished, lost, Br. &c. &c.

📚 अमरकोश में:
• गिरा हुआ (३.१.१०३) — पर्याय: स्रस्त, भ्रष्ट, स्कन्न, पन्न, च्युत, गलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें