🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:08:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नक्तमाल (पुंलिङ्ग)

एक वृक्ष का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानक्तमालःनक्तमालौनक्तमालाः
द्वितीयानक्तमालम्नक्तमालौनक्तमालान्
तृतीयानक्तमालेननक्तमालाभ्याम्नक्तमालैः
चतुर्थीनक्तमालायनक्तमालाभ्याम्नक्तमालेभ्यः
पञ्चमीनक्तमालात् / नक्तमालाद्नक्तमालाभ्याम्नक्तमालेभ्यः
षष्ठीनक्तमालस्यनक्तमालयोःनक्तमालानाम्
सप्तमीनक्तमालेनक्तमालयोःनक्तमालेषु
सम्बोधनहे नक्तमालहे नक्तमालौहे नक्तमालाः

अर्थ: एक वृक्ष का नाम
संस्कृत: पर्याय: चिरबिल्व, करज, करञ्जक

📚 अमरकोश में:
• करंज के नाम (२.४.४७) — पर्याय: चिरबिल्व, करज, करंजक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें