🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:16:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नक्षत्र (नपुंसकलिङ्ग)

अत्रन् तारा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानक्षत्रम्नक्षत्रेनक्षत्राणि
द्वितीयानक्षत्रम्नक्षत्रेनक्षत्राणि
तृतीयानक्षत्रेणनक्षत्राभ्याम्नक्षत्रैः
चतुर्थीनक्षत्रायनक्षत्राभ्याम्नक्षत्रेभ्यः
पञ्चमीनक्षत्रात् / नक्षत्राद्नक्षत्राभ्याम्नक्षत्रेभ्यः
षष्ठीनक्षत्रस्यनक्षत्रयोःनक्षत्राणाम्
सप्तमीनक्षत्रेनक्षत्रयोःनक्षत्रेषु
सम्बोधनहे नक्षत्रहे नक्षत्रेहे नक्षत्राणि

अर्थ: अत्रन् तारा
संस्कृत: पर्याय: ऋक्ष, भ, तारा, तारका, उडु

📚 अमरकोश में:
• नक्षत्र/तारे के नाम (१.३.२३) — पर्याय: ऋक्ष, तारा, तारका, उडु
• ज्योति (३.३.२४५) — पर्याय: प्रकाश, दृष्टि
• धिष्ण्य (३.३.१६३) — पर्याय: स्थान, घर, अग्नि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬