🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:30:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नखपर्णी (स्त्रीलिङ्ग)

नख (पंजा, नखर) + पर्णी (कमलों का समूह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानखपर्णीनखपर्ण्यौनखपर्ण्यः
द्वितीयानखपर्णीम्नखपर्ण्यौनखपर्णीः
तृतीयानखपर्ण्यानखपर्णीभ्याम्नखपर्णीभिः
चतुर्थीनखपर्ण्यैनखपर्णीभ्याम्नखपर्णीभ्यः
पञ्चमीनखपर्ण्याःनखपर्णीभ्याम्नखपर्णीभ्यः
षष्ठीनखपर्ण्याःनखपर्ण्योःनखपर्णीनाम्
सप्तमीनखपर्ण्याम्नखपर्ण्योःनखपर्णीषु
सम्बोधनहे नखपर्णिहे नखपर्ण्यौहे नखपर्ण्यः

अर्थ: नख (पंजा, नखर) + पर्णी (कमलों का समूह)
English: a kind of plant (= वृश्चिक), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें