🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:48:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नगरी (स्त्रीलिङ्ग)

कस्बा, शहर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानगरीनगर्यौनगर्यः
द्वितीयानगरीम्नगर्यौनगरीः
तृतीयानगर्यानगरीभ्याम्नगरीभिः
चतुर्थीनगर्यैनगरीभ्याम्नगरीभ्यः
पञ्चमीनगर्याःनगरीभ्याम्नगरीभ्यः
षष्ठीनगर्याःनगर्योःनगरीणाम्
सप्तमीनगर्याम्नगर्योःनगरीषु
सम्बोधनहे नगरिहे नगर्यौहे नगर्यः

अर्थ: कस्बा, शहर
संस्कृत: पर्याय: पुर्, पुरी, पत्तन, पुटभेदन, स्थानीय

📚 अमरकोश में:
• नगर के नाम (२.२.१) — पर्याय: पुर्, पुरी, पत्तन, पुटभेदन, स्थानीय, निगम
• भोगवती (३.३.७७) — पर्याय: नागों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें