🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:15:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नडप्राय (पुंलिङ्ग)

जहाँ नरकुल बहुत होते हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानडप्रायःनडप्रायौनडप्रायाः
द्वितीयानडप्रायम्नडप्रायौनडप्रायान्
तृतीयानडप्रायेणनडप्रायाभ्याम्नडप्रायैः
चतुर्थीनडप्रायायनडप्रायाभ्याम्नडप्रायेभ्यः
पञ्चमीनडप्रायात् / नडप्रायाद्नडप्रायाभ्याम्नडप्रायेभ्यः
षष्ठीनडप्रायस्यनडप्राययोःनडप्रायाणाम्
सप्तमीनडप्रायेनडप्राययोःनडप्रायेषु
सम्बोधनहे नडप्रायहे नडप्रायौहे नडप्रायाः

अर्थ: जहाँ नरकुल बहुत होते हों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नडप्राय (नपुंसकलिङ्ग)

जहाँ नरकुल बहुत होते हों

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानडप्रायम्नडप्रायेनडप्रायाणि
द्वितीयानडप्रायम्नडप्रायेनडप्रायाणि
तृतीयानडप्रायेणनडप्रायाभ्याम्नडप्रायैः
चतुर्थीनडप्रायायनडप्रायाभ्याम्नडप्रायेभ्यः
पञ्चमीनडप्रायात् / नडप्रायाद्नडप्रायाभ्याम्नडप्रायेभ्यः
षष्ठीनडप्रायस्यनडप्राययोःनडप्रायाणाम्
सप्तमीनडप्रायेनडप्राययोःनडप्रायेषु
सम्बोधनहे नडप्रायहे नडप्रायेहे नडप्रायाणि

अर्थ: जहाँ नरकुल बहुत होते हों

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें