🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नड्वत् (पुंलिङ्ग)

सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानड्वान्नड्वन्तौनड्वन्तः
द्वितीयानड्वन्तम्नड्वन्तौनड्वतः
तृतीयानड्वतानड्वद्भ्याम्नड्वद्भिः
चतुर्थीनड्वतेनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
पञ्चमीनड्वतःनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
षष्ठीनड्वतःनड्वतोःनड्वताम्
सप्तमीनड्वतिनड्वतोःनड्वत्सु
सम्बोधनहे नड्वन्हे नड्वन्तौहे नड्वन्तः

अर्थ: सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान
संस्कृत: पर्याय: नड्वल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नड्वत् (स्त्रीलिङ्ग)

सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानड्वत् / नड्वद्नड्वतौनड्वतः
द्वितीयानड्वतम्नड्वतौनड्वतः
तृतीयानड्वतानड्वद्भ्याम्नड्वद्भिः
चतुर्थीनड्वतेनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
पञ्चमीनड्वतःनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
षष्ठीनड्वतःनड्वतोःनड्वताम्
सप्तमीनड्वतिनड्वतोःनड्वत्सु
सम्बोधनहे नड्वत् / हे नड्वद्हे नड्वतौहे नड्वतः

अर्थ: सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान
संस्कृत: पर्याय: नड्वल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नड्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानड्वत् / नड्वद्नड्वतीनड्वन्ति
द्वितीयानड्वत् / नड्वद्नड्वतीनड्वन्ति
तृतीयानड्वतानड्वद्भ्याम्नड्वद्भिः
चतुर्थीनड्वतेनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
पञ्चमीनड्वतःनड्वद्भ्याम्नड्वद्भ्यः
षष्ठीनड्वतःनड्वतोःनड्वताम्
सप्तमीनड्वतिनड्वतोःनड्वत्सु
सम्बोधनहे नड्वत् / हे नड्वद्हे नड्वतीहे नड्वन्ति

अर्थ: सरकंडे जहाँ पर बहुतायत से हों, या जो सरकंडों से ढका हुआ हो, सरकंडों से युक्त स्थान
संस्कृत: पर्याय: नड्वल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें