🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:09:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नतद्रुम (पुंलिङ्ग)

नत (झुका हुआ, प्रणत) + द्रुम (द्रुः शाखास्त्यस्य, मः)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानतद्रुमःनतद्रुमौनतद्रुमाः
द्वितीयानतद्रुमम्नतद्रुमौनतद्रुमान्
तृतीयानतद्रुमेणनतद्रुमाभ्याम्नतद्रुमैः
चतुर्थीनतद्रुमायनतद्रुमाभ्याम्नतद्रुमेभ्यः
पञ्चमीनतद्रुमात् / नतद्रुमाद्नतद्रुमाभ्याम्नतद्रुमेभ्यः
षष्ठीनतद्रुमस्यनतद्रुमयोःनतद्रुमाणाम्
सप्तमीनतद्रुमेनतद्रुमयोःनतद्रुमेषु
सम्बोधनहे नतद्रुमहे नतद्रुमौहे नतद्रुमाः

अर्थ: नत (झुका हुआ, प्रणत) + द्रुम (द्रुः शाखास्त्यस्य, मः)
English: = लता-शाल (bower?), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬