🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:26:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नदीदत्त (पुंलिङ्ग)

नदी (दरिया, प्रवहणी) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानदीदत्तःनदीदत्तौनदीदत्ताः
द्वितीयानदीदत्तम्नदीदत्तौनदीदत्तान्
तृतीयानदीदत्तेननदीदत्ताभ्याम्नदीदत्तैः
चतुर्थीनदीदत्तायनदीदत्ताभ्याम्नदीदत्तेभ्यः
पञ्चमीनदीदत्तात् / नदीदत्ताद्नदीदत्ताभ्याम्नदीदत्तेभ्यः
षष्ठीनदीदत्तस्यनदीदत्तयोःनदीदत्तानाम्
सप्तमीनदीदत्तेनदीदत्तयोःनदीदत्तेषु
सम्बोधनहे नदीदत्तहे नदीदत्तौहे नदीदत्ताः

अर्थ: नदी (दरिया, प्रवहणी) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)
English: ‘r°-given’, N. of a Bodhi-sattva.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬