🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:37:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नन्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानन्तानन्तारौनन्तारः
द्वितीयानन्तारम्नन्तारौनन्तॄन्
तृतीयानन्त्रानन्तृभ्याम्नन्तृभिः
चतुर्थीनन्त्रेनन्तृभ्याम्नन्तृभ्यः
पञ्चमीनन्तुःनन्तृभ्याम्नन्तृभ्यः
षष्ठीनन्तुःनन्त्रोःनन्तॄणाम्
सप्तमीनन्तरिनन्त्रोःनन्तृषु
सम्बोधनहे नन्तःहे नन्तारौहे नन्तारः

अर्थ: —
English: bending, bowing

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानन्तृनन्तृणीनन्तॄणि
द्वितीयानन्तृनन्तृणीनन्तॄणि
तृतीयानन्तृणा / नन्त्रानन्तृभ्याम्नन्तृभिः
चतुर्थीनन्तृणे / नन्त्रेनन्तृभ्याम्नन्तृभ्यः
पञ्चमीनन्तृणः / नन्तुःनन्तृभ्याम्नन्तृभ्यः
षष्ठीनन्तृणः / नन्तुःनन्तृणोः / नन्त्रोःनन्तॄणाम्
सप्तमीनन्तृणि / नन्तरिनन्तृणोः / नन्त्रोःनन्तृषु
सम्बोधनहे नन्तृ / हे नन्तःहे नन्तृणीहे नन्तॄणि

अर्थ: —
English: bending, bowing

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें