🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:28:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नभसंगम (पुंलिङ्ग)

नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + संगम (संबंध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानभसंगमःनभसंगमौनभसंगमाः
द्वितीयानभसंगमम्नभसंगमौनभसंगमान्
तृतीयानभसंगमेननभसंगमाभ्याम्नभसंगमैः
चतुर्थीनभसंगमायनभसंगमाभ्याम्नभसंगमेभ्यः
पञ्चमीनभसंगमात् / नभसंगमाद्नभसंगमाभ्याम्नभसंगमेभ्यः
षष्ठीनभसंगमस्यनभसंगमयोःनभसंगमानाम्
सप्तमीनभसंगमेनभसंगमयोःनभसंगमेषु
सम्बोधनहे नभसंगमहे नभसंगमौहे नभसंगमाः

अर्थ: नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + संगम (संबंध)
English: , ‘sky-goer’, a bird, L.

📚 अमरकोश में:
• पक्षी के और नाम (२.५.३६) — पर्याय: नगौका, वाजी, विकिर, वि, विष्किर, पतत्रि, नीडोद्भव, गरुत्मान्, पित्सन्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें