🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:08:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नभस्मय (पुंलिङ्ग)

नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + स्मय (आश्चर्य, अचंभा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानभस्मयःनभस्मयौनभस्मयाः
द्वितीयानभस्मयम्नभस्मयौनभस्मयान्
तृतीयानभस्मयेननभस्मयाभ्याम्नभस्मयैः
चतुर्थीनभस्मयायनभस्मयाभ्याम्नभस्मयेभ्यः
पञ्चमीनभस्मयात् / नभस्मयाद्नभस्मयाभ्याम्नभस्मयेभ्यः
षष्ठीनभस्मयस्यनभस्मययोःनभस्मयानाम्
सप्तमीनभस्मयेनभस्मययोःनभस्मयेषु
सम्बोधनहे नभस्मयहे नभस्मयौहे नभस्मयाः

अर्थ: नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + स्मय (आश्चर्य, अचंभा)
English: vaporous, misty, hazy, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नभस्मय (नपुंसकलिङ्ग)

नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + स्मय (अभिमान, घमंड)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानभस्मयम्नभस्मयेनभस्मयानि
द्वितीयानभस्मयम्नभस्मयेनभस्मयानि
तृतीयानभस्मयेननभस्मयाभ्याम्नभस्मयैः
चतुर्थीनभस्मयायनभस्मयाभ्याम्नभस्मयेभ्यः
पञ्चमीनभस्मयात् / नभस्मयाद्नभस्मयाभ्याम्नभस्मयेभ्यः
षष्ठीनभस्मयस्यनभस्मययोःनभस्मयानाम्
सप्तमीनभस्मयेनभस्मययोःनभस्मयेषु
सम्बोधनहे नभस्मयहे नभस्मयेहे नभस्मयानि

अर्थ: नभ (आकाश, अन्तरिक्ष) + स्मय (अभिमान, घमंड)
English: vaporous, misty, hazy, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें