🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:42:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नम्र (पुंलिङ्ग)

विनीत, प्रणतिशील, झुका हुआ, विनत, नीचे लटकने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानम्रःनम्रौनम्राः
द्वितीयानम्रम्नम्रौनम्रान्
तृतीयानम्रेणनम्राभ्याम्नम्रैः
चतुर्थीनम्रायनम्राभ्याम्नम्रेभ्यः
पञ्चमीनम्रात् / नम्राद्नम्राभ्याम्नम्रेभ्यः
षष्ठीनम्रस्यनम्रयोःनम्राणाम्
सप्तमीनम्रेनम्रयोःनम्रेषु
सम्बोधनहे नम्रहे नम्रौहे नम्राः

अर्थ: विनीत, प्रणतिशील, झुका हुआ, विनत, नीचे लटकने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नम्र (नपुंसकलिङ्ग)

विनीत, प्रणतिशील, झुका हुआ, विनत, नीचे लटकने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानम्रम्नम्रेनम्राणि
द्वितीयानम्रम्नम्रेनम्राणि
तृतीयानम्रेणनम्राभ्याम्नम्रैः
चतुर्थीनम्रायनम्राभ्याम्नम्रेभ्यः
पञ्चमीनम्रात् / नम्राद्नम्राभ्याम्नम्रेभ्यः
षष्ठीनम्रस्यनम्रयोःनम्राणाम्
सप्तमीनम्रेनम्रयोःनम्रेषु
सम्बोधनहे नम्रहे नम्रेहे नम्राणि

अर्थ: विनीत, प्रणतिशील, झुका हुआ, विनत, नीचे लटकने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें