🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:55:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नरनाथ (पुंलिङ्ग)

नर (मनुष्य, पुमान् पुरुष) + नाथ (प्रभु, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानरनाथःनरनाथौनरनाथाः
द्वितीयानरनाथम्नरनाथौनरनाथान्
तृतीयानरनाथेननरनाथाभ्याम्नरनाथैः
चतुर्थीनरनाथायनरनाथाभ्याम्नरनाथेभ्यः
पञ्चमीनरनाथात् / नरनाथाद्नरनाथाभ्याम्नरनाथेभ्यः
षष्ठीनरनाथस्यनरनाथयोःनरनाथानाम्
सप्तमीनरनाथेनरनाथयोःनरनाथेषु
सम्बोधनहे नरनाथहे नरनाथौहे नरनाथाः

अर्थ: नर (मनुष्य, पुमान् पुरुष) + नाथ (प्रभु, स्वामी)
English: ‘m°-protector’, a king, R.; Pur. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें