🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:37:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नलप्रिया (स्त्रीलिङ्ग)

नल (अच् एक प्रकार का नरकुल) + प्रिया (प्रिया, पत्नी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानलप्रियानलप्रियेनलप्रियाः
द्वितीयानलप्रियाम्नलप्रियेनलप्रियाः
तृतीयानलप्रिययानलप्रियाभ्याम्नलप्रियाभिः
चतुर्थीनलप्रियायैनलप्रियाभ्याम्नलप्रियाभ्यः
पञ्चमीनलप्रियायाःनलप्रियाभ्याम्नलप्रियाभ्यः
षष्ठीनलप्रियायाःनलप्रिययोःनलप्रियाणाम्
सप्तमीनलप्रियायाम्नलप्रिययोःनलप्रियासु
सम्बोधनहे नलप्रियेहे नलप्रियेहे नलप्रियाः

अर्थ: नल (अच् एक प्रकार का नरकुल) + प्रिया (प्रिया, पत्नी)
English: ‘beloved of Nala’, N. of Damayantī, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬