🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:50:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नवाक्षर (पुंलिङ्ग)

नव (नया, ताजा) + अक्षर (शिव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानवाक्षरःनवाक्षरौनवाक्षराः
द्वितीयानवाक्षरम्नवाक्षरौनवाक्षरान्
तृतीयानवाक्षरेणनवाक्षराभ्याम्नवाक्षरैः
चतुर्थीनवाक्षरायनवाक्षराभ्याम्नवाक्षरेभ्यः
पञ्चमीनवाक्षरात् / नवाक्षराद्नवाक्षराभ्याम्नवाक्षरेभ्यः
षष्ठीनवाक्षरस्यनवाक्षरयोःनवाक्षराणाम्
सप्तमीनवाक्षरेनवाक्षरयोःनवाक्षरेषु
सम्बोधनहे नवाक्षरहे नवाक्षरौहे नवाक्षराः

अर्थ: नव (नया, ताजा) + अक्षर (शिव)
English: consisting of 9 syllables, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नवाक्षर (नपुंसकलिङ्ग)

नव (नया, ताजा) + अक्षर (वर्णमाला का एक अक्षर, त्र्यक्षर आदि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानवाक्षरम्नवाक्षरेनवाक्षराणि
द्वितीयानवाक्षरम्नवाक्षरेनवाक्षराणि
तृतीयानवाक्षरेणनवाक्षराभ्याम्नवाक्षरैः
चतुर्थीनवाक्षरायनवाक्षराभ्याम्नवाक्षरेभ्यः
पञ्चमीनवाक्षरात् / नवाक्षराद्नवाक्षराभ्याम्नवाक्षरेभ्यः
षष्ठीनवाक्षरस्यनवाक्षरयोःनवाक्षराणाम्
सप्तमीनवाक्षरेनवाक्षरयोःनवाक्षरेषु
सम्बोधनहे नवाक्षरहे नवाक्षरेहे नवाक्षराणि

अर्थ: नव (नया, ताजा) + अक्षर (वर्णमाला का एक अक्षर, त्र्यक्षर आदि)
English: consisting of 9 syllables, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬