🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:32:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नवार्णव (पुंलिङ्ग)

नव (नया, ताजा) + अर्णव (समुद्र, सागर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानवार्णवःनवार्णवौनवार्णवाः
द्वितीयानवार्णवम्नवार्णवौनवार्णवान्
तृतीयानवार्णवेननवार्णवाभ्याम्नवार्णवैः
चतुर्थीनवार्णवायनवार्णवाभ्याम्नवार्णवेभ्यः
पञ्चमीनवार्णवात् / नवार्णवाद्नवार्णवाभ्याम्नवार्णवेभ्यः
षष्ठीनवार्णवस्यनवार्णवयोःनवार्णवानाम्
सप्तमीनवार्णवेनवार्णवयोःनवार्णवेषु
सम्बोधनहे नवार्णवहे नवार्णवौहे नवार्णवाः

अर्थ: नव (नया, ताजा) + अर्णव (समुद्र, सागर)
English: (in comp.), the 9 seas

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नवार्णव (नपुंसकलिङ्ग)

नव (नया, ताजा) + अर्णव (समुद्र, सागर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानवार्णवम्नवार्णवेनवार्णवानि
द्वितीयानवार्णवम्नवार्णवेनवार्णवानि
तृतीयानवार्णवेननवार्णवाभ्याम्नवार्णवैः
चतुर्थीनवार्णवायनवार्णवाभ्याम्नवार्णवेभ्यः
पञ्चमीनवार्णवात् / नवार्णवाद्नवार्णवाभ्याम्नवार्णवेभ्यः
षष्ठीनवार्णवस्यनवार्णवयोःनवार्णवानाम्
सप्तमीनवार्णवेनवार्णवयोःनवार्णवेषु
सम्बोधनहे नवार्णवहे नवार्णवेहे नवार्णवानि

अर्थ: नव (नया, ताजा) + अर्णव (समुद्र, सागर)
English: (in comp.), the 9 seas

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें