🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:12:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नष्टमति (पुंलिङ्ग)

नष्ट (खोया हुआ, अनर्हित) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानष्टमतिःनष्टमतीनष्टमतयः
द्वितीयानष्टमतिम्नष्टमतीनष्टमतीन्
तृतीयानष्टमतिनानष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभिः
चतुर्थीनष्टमतयेनष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभ्यः
पञ्चमीनष्टमतेःनष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभ्यः
षष्ठीनष्टमतेःनष्टमत्योःनष्टमतीनाम्
सप्तमीनष्टमतौनष्टमत्योःनष्टमतिषु
सम्बोधनहे नष्टमतेहे नष्टमतीहे नष्टमतयः

अर्थ: नष्ट (खोया हुआ, अनर्हित) + मति (सोचना, विचार)
English: one who has lost his senses, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नष्टमति (नपुंसकलिङ्ग)

नष्ट (खोया हुआ, अनर्हित) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानष्टमतिनष्टमतिनीनष्टमतीनि
द्वितीयानष्टमतिनष्टमतिनीनष्टमतीनि
तृतीयानष्टमतिनानष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभिः
चतुर्थीनष्टमतिने / नष्टमतयेनष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभ्यः
पञ्चमीनष्टमतिनः / नष्टमतेःनष्टमतिभ्याम्नष्टमतिभ्यः
षष्ठीनष्टमतिनः / नष्टमतेःनष्टमतिनोः / नष्टमत्योःनष्टमतीनाम्
सप्तमीनष्टमतिनि / नष्टमतौनष्टमतिनोः / नष्टमत्योःनष्टमतिषु
सम्बोधनहे नष्टमति / हे नष्टमतेहे नष्टमतिनीहे नष्टमतीनि

अर्थ: नष्ट (खोया हुआ, अनर्हित) + मति (सोचना, विचार)
English: one who has lost his senses, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬