🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:38:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नासिका (स्त्रीलिङ्ग)

टाप्, इत्वम्" नाक

🔎 आपका लिखा रूप नसि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानासिकानासिकेनासिकाः
द्वितीयानासिकाम्नासिकेनासिकाः
तृतीयानासिकयानासिकाभ्याम्नासिकाभिः
चतुर्थीनासिकायैनासिकाभ्याम्नासिकाभ्यः
पञ्चमीनासिकायाःनासिकाभ्याम्नासिकाभ्यः
षष्ठीनासिकायाःनासिकयोःनासिकानाम्
सप्तमीनासिकायाम्नासिकयोःनासिकासु
सम्बोधनहे नासिकेहे नासिकेहे नासिकाः

अर्थ: टाप्, इत्वम्" नाक
संस्कृत: घ्राणम्, गन्धवहा, नासा · पर्याय: घ्राण, गन्धवहा, घोणा, नासा

📚 अमरकोश में:
• नाक (२.६.९०) — पर्याय: घ्राण, गन्धवहा, घोणा, नासा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नस् (स्त्रीलिङ्ग)

नाक, नासिका

🔎 आपका लिखा रूप नसि = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाःनसौनसः
द्वितीयानसम्नसौनसः
तृतीयानसानोभ्याम्नोभिः
चतुर्थीनसेनोभ्याम्नोभ्यः
पञ्चमीनसःनोभ्याम्नोभ्यः
षष्ठीनसःनसोःनसाम्
सप्तमीनसिनसोःनस्सु / नःसु
सम्बोधनहे नःहे नसौहे नसः

अर्थ: नाक, नासिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें