🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:12:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नस्योत (पुंलिङ्ग)

नस्य (यत् नसादेशः अनुनासिक) + उत (बुना हुआ, सीया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानस्योतःनस्योतौनस्योताः
द्वितीयानस्योतम्नस्योतौनस्योतान्
तृतीयानस्योतेननस्योताभ्याम्नस्योतैः
चतुर्थीनस्योतायनस्योताभ्याम्नस्योतेभ्यः
पञ्चमीनस्योतात् / नस्योताद्नस्योताभ्याम्नस्योतेभ्यः
षष्ठीनस्योतस्यनस्योतयोःनस्योतानाम्
सप्तमीनस्योतेनस्योतयोःनस्योतेषु
सम्बोधनहे नस्योतहे नस्योतौहे नस्योताः

अर्थ: नस्य (यत् नसादेशः अनुनासिक) + उत (बुना हुआ, सीया हुआ)
संस्कृत: पर्याय: नस्तित
English: (√ वे) fastened or tied by the n°, led by a n°-cord, TS.; MBh.; BhP.

📚 अमरकोश में:
• नाथा हुआ बैल (२.९.६४) — पर्याय: नस्तित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नस्योत (नपुंसकलिङ्ग)

नस्य (यत् नसादेशः अनुनासिक) + उत (बुना हुआ, सीया हुआ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानस्योतम्नस्योतेनस्योतानि
द्वितीयानस्योतम्नस्योतेनस्योतानि
तृतीयानस्योतेननस्योताभ्याम्नस्योतैः
चतुर्थीनस्योतायनस्योताभ्याम्नस्योतेभ्यः
पञ्चमीनस्योतात् / नस्योताद्नस्योताभ्याम्नस्योतेभ्यः
षष्ठीनस्योतस्यनस्योतयोःनस्योतानाम्
सप्तमीनस्योतेनस्योतयोःनस्योतेषु
सम्बोधनहे नस्योतहे नस्योतेहे नस्योतानि

अर्थ: नस्य (यत् नसादेशः अनुनासिक) + उत (बुना हुआ, सीया हुआ)
संस्कृत: पर्याय: नस्तित
English: (√ वे) fastened or tied by the n°, led by a n°-cord, TS.; MBh.; BhP.

📚 अमरकोश में:
• नाथा हुआ बैल (२.९.६४) — पर्याय: नस्तित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें