🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:02:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नागदत्त (पुंलिङ्ग)

नाग (साँप, विशेष कर काला साँप) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानागदत्तःनागदत्तौनागदत्ताः
द्वितीयानागदत्तम्नागदत्तौनागदत्तान्
तृतीयानागदत्तेननागदत्ताभ्याम्नागदत्तैः
चतुर्थीनागदत्तायनागदत्ताभ्याम्नागदत्तेभ्यः
पञ्चमीनागदत्तात् / नागदत्ताद्नागदत्ताभ्याम्नागदत्तेभ्यः
षष्ठीनागदत्तस्यनागदत्तयोःनागदत्तानाम्
सप्तमीनागदत्तेनागदत्तयोःनागदत्तेषु
सम्बोधनहे नागदत्तहे नागदत्तौहे नागदत्ताः

अर्थ: नाग (साँप, विशेष कर काला साँप) + दत्त (दिया हुआ, प्रदत्त)
English: given by Nāgas or serpents, MBh. i, 5033 (v.l. -दन्त)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नागदत्त (नपुंसकलिङ्ग)

नाग (साँप, विशेष कर काला साँप) + दत्त (उपहार, दान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानागदत्तम्नागदत्तेनागदत्तानि
द्वितीयानागदत्तम्नागदत्तेनागदत्तानि
तृतीयानागदत्तेननागदत्ताभ्याम्नागदत्तैः
चतुर्थीनागदत्तायनागदत्ताभ्याम्नागदत्तेभ्यः
पञ्चमीनागदत्तात् / नागदत्ताद्नागदत्ताभ्याम्नागदत्तेभ्यः
षष्ठीनागदत्तस्यनागदत्तयोःनागदत्तानाम्
सप्तमीनागदत्तेनागदत्तयोःनागदत्तेषु
सम्बोधनहे नागदत्तहे नागदत्तेहे नागदत्तानि

अर्थ: नाग (साँप, विशेष कर काला साँप) + दत्त (उपहार, दान)
English: given by Nāgas or serpents, MBh. i, 5033 (v.l. -दन्त)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें