🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:49:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नाट्यधर (पुंलिङ्ग)

नाट्य (अनुकरणात्मक चित्रण, स्वांग) + धर (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाट्यधरःनाट्यधरौनाट्यधराः
द्वितीयानाट्यधरम्नाट्यधरौनाट्यधरान्
तृतीयानाट्यधरेणनाट्यधराभ्याम्नाट्यधरैः
चतुर्थीनाट्यधरायनाट्यधराभ्याम्नाट्यधरेभ्यः
पञ्चमीनाट्यधरात् / नाट्यधराद्नाट्यधराभ्याम्नाट्यधरेभ्यः
षष्ठीनाट्यधरस्यनाट्यधरयोःनाट्यधराणाम्
सप्तमीनाट्यधरेनाट्यधरयोःनाट्यधरेषु
सम्बोधनहे नाट्यधरहे नाट्यधरौहे नाट्यधराः

अर्थ: नाट्य (अनुकरणात्मक चित्रण, स्वांग) + धर (पहाड़)
English: wearing an actor's costume, BhP. i, 8, 19.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नाट्यधर (नपुंसकलिङ्ग)

नाट्य (अनुकरणात्मक चित्रण, स्वांग) + धर (विष, जहर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाट्यधरम्नाट्यधरेनाट्यधराणि
द्वितीयानाट्यधरम्नाट्यधरेनाट्यधराणि
तृतीयानाट्यधरेणनाट्यधराभ्याम्नाट्यधरैः
चतुर्थीनाट्यधरायनाट्यधराभ्याम्नाट्यधरेभ्यः
पञ्चमीनाट्यधरात् / नाट्यधराद्नाट्यधराभ्याम्नाट्यधरेभ्यः
षष्ठीनाट्यधरस्यनाट्यधरयोःनाट्यधराणाम्
सप्तमीनाट्यधरेनाट्यधरयोःनाट्यधरेषु
सम्बोधनहे नाट्यधरहे नाट्यधरेहे नाट्यधराणि

अर्थ: नाट्य (अनुकरणात्मक चित्रण, स्वांग) + धर (विष, जहर)
English: wearing an actor's costume, BhP. i, 8, 19.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें