🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नाद (पुंलिङ्ग)

ऊँची पहाड़, चिल्लाहट, चीख, गरजना, दहाड़ना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानादःनादौनादाः
द्वितीयानादम्नादौनादान्
तृतीयानादेननादाभ्याम्नादैः
चतुर्थीनादायनादाभ्याम्नादेभ्यः
पञ्चमीनादात् / नादाद्नादाभ्याम्नादेभ्यः
षष्ठीनादस्यनादयोःनादानाम्
सप्तमीनादेनादयोःनादेषु
सम्बोधनहे नादहे नादौहे नादाः

अर्थ: ऊँची पहाड़, चिल्लाहट, चीख, गरजना, दहाड़ना
संस्कृत: पर्याय: शब्द, निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि के और नाम (१.६.२५) — पर्याय: स्वान, निर्घोष, निर्ह्राद, निस्वान, निस्वन, आरव, आराव, संराव, विराव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नाद (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानादम्नादेनादानि
द्वितीयानादम्नादेनादानि
तृतीयानादेननादाभ्याम्नादैः
चतुर्थीनादायनादाभ्याम्नादेभ्यः
पञ्चमीनादात् / नादाद्नादाभ्याम्नादेभ्यः
षष्ठीनादस्यनादयोःनादानाम्
सप्तमीनादेनादयोःनादेषु
सम्बोधनहे नादहे नादेहे नादानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: शब्द, निनाद, निनद, ध्वनि, ध्वान

📚 अमरकोश में:
• ध्वनि के और नाम (१.६.२५) — पर्याय: स्वान, निर्घोष, निर्ह्राद, निस्वान, निस्वन, आरव, आराव, संराव, विराव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें