🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:28:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नाभ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाभःनाभौनाभाः
द्वितीयानाभम्नाभौनाभान्
तृतीयानाभेननाभाभ्याम्नाभैः
चतुर्थीनाभायनाभाभ्याम्नाभेभ्यः
पञ्चमीनाभात् / नाभाद्नाभाभ्याम्नाभेभ्यः
षष्ठीनाभस्यनाभयोःनाभानाम्
सप्तमीनाभेनाभयोःनाभेषु
सम्बोधनहे नाभहे नाभौहे नाभाः

अर्थ: —
English: ifc. = नाभि, nave, navel, central point (cf. अब्ज-नाभ, वज्र-न्°, सु-न्° &c.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नाभ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाभम्नाभेनाभानि
द्वितीयानाभम्नाभेनाभानि
तृतीयानाभेननाभाभ्याम्नाभैः
चतुर्थीनाभायनाभाभ्याम्नाभेभ्यः
पञ्चमीनाभात् / नाभाद्नाभाभ्याम्नाभेभ्यः
षष्ठीनाभस्यनाभयोःनाभानाम्
सप्तमीनाभेनाभयोःनाभेषु
सम्बोधनहे नाभहे नाभेहे नाभानि

अर्थ: —
English: ifc. = नाभि, nave, navel, central point (cf. अब्ज-नाभ, वज्र-न्°, सु-न्° &c.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें