🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:18:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नाभि (पुंलिङ्ग)

इञ्, भश्चान्तदेशः" सूंडी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाभिःनाभीनाभयः
द्वितीयानाभिम्नाभीनाभीन्
तृतीयानाभिनानाभिभ्याम्नाभिभिः
चतुर्थीनाभयेनाभिभ्याम्नाभिभ्यः
पञ्चमीनाभेःनाभिभ्याम्नाभिभ्यः
षष्ठीनाभेःनाभ्योःनाभीनाम्
सप्तमीनाभौनाभ्योःनाभिषु
सम्बोधनहे नाभेहे नाभीहे नाभयः

अर्थ: इञ्, भश्चान्तदेशः" सूंडी
संस्कृत: पर्याय: पिण्डिका

📚 अमरकोश में:
• बीच का गोल भाग (२.८.५६) — पर्याय: पिण्डिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नाभि (स्त्रीलिङ्ग)

कस्तूरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानाभिःनाभीनाभयः
द्वितीयानाभिम्नाभीनाभीः
तृतीयानाभ्यानाभिभ्याम्नाभिभिः
चतुर्थीनाभये / नाभ्यैनाभिभ्याम्नाभिभ्यः
पञ्चमीनाभेः / नाभ्याःनाभिभ्याम्नाभिभ्यः
षष्ठीनाभेः / नाभ्याःनाभ्योःनाभीनाम्
सप्तमीनाभौ / नाभ्याम्नाभ्योःनाभिषु
सम्बोधनहे नाभेहे नाभीहे नाभयः

अर्थ: कस्तूरी
संस्कृत: पर्याय: पिण्डिका

📚 अमरकोश में:
• बीच का गोल भाग (२.८.५६) — पर्याय: पिण्डिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें