🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:14:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नास्तिक (पुंलिङ्ग)

अनीश्वरवादी, अविश्वासी, जो वेदों की प्रामाणिकता, पुनर्जन्म और परमात्मा या विश्व के विधाता के अस्तित्व में विश्वास नहीं रखता है।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानास्तिकःनास्तिकौनास्तिकाः
द्वितीयानास्तिकम्नास्तिकौनास्तिकान्
तृतीयानास्तिकेननास्तिकाभ्याम्नास्तिकैः
चतुर्थीनास्तिकायनास्तिकाभ्याम्नास्तिकेभ्यः
पञ्चमीनास्तिकात् / नास्तिकाद्नास्तिकाभ्याम्नास्तिकेभ्यः
षष्ठीनास्तिकस्यनास्तिकयोःनास्तिकानाम्
सप्तमीनास्तिकेनास्तिकयोःनास्तिकेषु
सम्बोधनहे नास्तिकहे नास्तिकौहे नास्तिकाः

अर्थ: अनीश्वरवादी, अविश्वासी, जो वेदों की प्रामाणिकता, पुनर्जन्म और परमात्मा या विश्व के विधाता के अस्तित्व में विश्वास नहीं रखता है।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नास्तिक (नपुंसकलिङ्ग)

अनीश्वरवादी, अविश्वासी, जो वेदों की प्रामाणिकता, पुनर्जन्म और परमात्मा या विश्व के विधाता के अस्तित्व में विश्वास नहीं रखता है।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानास्तिकम्नास्तिकेनास्तिकानि
द्वितीयानास्तिकम्नास्तिकेनास्तिकानि
तृतीयानास्तिकेननास्तिकाभ्याम्नास्तिकैः
चतुर्थीनास्तिकायनास्तिकाभ्याम्नास्तिकेभ्यः
पञ्चमीनास्तिकात् / नास्तिकाद्नास्तिकाभ्याम्नास्तिकेभ्यः
षष्ठीनास्तिकस्यनास्तिकयोःनास्तिकानाम्
सप्तमीनास्तिकेनास्तिकयोःनास्तिकेषु
सम्बोधनहे नास्तिकहे नास्तिकेहे नास्तिकानि

अर्थ: अनीश्वरवादी, अविश्वासी, जो वेदों की प्रामाणिकता, पुनर्जन्म और परमात्मा या विश्व के विधाता के अस्तित्व में विश्वास नहीं रखता है।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬