🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:29:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निकर्तन (नपुंसकलिङ्ग)

ल्युट् काट डालना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकर्तनम्निकर्तनेनिकर्तनानि
द्वितीयानिकर्तनम्निकर्तनेनिकर्तनानि
तृतीयानिकर्तनेननिकर्तनाभ्याम्निकर्तनैः
चतुर्थीनिकर्तनायनिकर्तनाभ्याम्निकर्तनेभ्यः
पञ्चमीनिकर्तनात् / निकर्तनाद्निकर्तनाभ्याम्निकर्तनेभ्यः
षष्ठीनिकर्तनस्यनिकर्तनयोःनिकर्तनानाम्
सप्तमीनिकर्तनेनिकर्तनयोःनिकर्तनेषु
सम्बोधनहे निकर्तनहे निकर्तनेहे निकर्तनानि

अर्थ: ल्युट् काट डालना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निकर्तन (पुंलिङ्ग)

ल्युट् काट डालना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकर्तनःनिकर्तनौनिकर्तनाः
द्वितीयानिकर्तनम्निकर्तनौनिकर्तनान्
तृतीयानिकर्तनेननिकर्तनाभ्याम्निकर्तनैः
चतुर्थीनिकर्तनायनिकर्तनाभ्याम्निकर्तनेभ्यः
पञ्चमीनिकर्तनात् / निकर्तनाद्निकर्तनाभ्याम्निकर्तनेभ्यः
षष्ठीनिकर्तनस्यनिकर्तनयोःनिकर्तनानाम्
सप्तमीनिकर्तनेनिकर्तनयोःनिकर्तनेषु
सम्बोधनहे निकर्तनहे निकर्तनौहे निकर्तनाः

अर्थ: ल्युट् काट डालना
English: cutting away, robbing, impoverishing, MBh. (Nīlak.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬