🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:17:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निकाम (पुंलिङ्ग)

पुष्कल, विपुल, बहुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकामःनिकामौनिकामाः
द्वितीयानिकामम्निकामौनिकामान्
तृतीयानिकामेननिकामाभ्याम्निकामैः
चतुर्थीनिकामायनिकामाभ्याम्निकामेभ्यः
पञ्चमीनिकामात् / निकामाद्निकामाभ्याम्निकामेभ्यः
षष्ठीनिकामस्यनिकामयोःनिकामानाम्
सप्तमीनिकामेनिकामयोःनिकामेषु
सम्बोधनहे निकामहे निकामौहे निकामाः

अर्थ: पुष्कल, विपुल, बहुल

📚 अमरकोश में:
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: काम, प्रकाम, पर्याप्त, इष्ट, यथेप्सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निकाम (नपुंसकलिङ्ग)

पुष्कल, विपुल, बहुल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकामम्निकामेनिकामानि
द्वितीयानिकामम्निकामेनिकामानि
तृतीयानिकामेननिकामाभ्याम्निकामैः
चतुर्थीनिकामायनिकामाभ्याम्निकामेभ्यः
पञ्चमीनिकामात् / निकामाद्निकामाभ्याम्निकामेभ्यः
षष्ठीनिकामस्यनिकामयोःनिकामानाम्
सप्तमीनिकामेनिकामयोःनिकामेषु
सम्बोधनहे निकामहे निकामेहे निकामानि

अर्थ: पुष्कल, विपुल, बहुल

📚 अमरकोश में:
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: काम, प्रकाम, पर्याप्त, इष्ट, यथेप्सित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें